استفاده از ظرفیت زیارت برای اشاعه فرهنگ تشیع
از سوی دیگر از ظرفیت زیارت می‌توان در راستای اهداف سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و … بهره برد. به عنوان نمونه در بُعد سیاسی و فرهنگی به لحاظ اینکه این اماکن مقدس محل تلاقی کشورهای متعدد اسلامی و حتی گردشگران خارجی است، بهترین مکان برای تبلیغ آموزه‌های دینی و اسلامی محسوب می‌شوند و مسئولان امر در این راستا با تدابیر لازم بسته‌های محتوایی مناسبی می‌توانند تهیه کنند و بعد با ترجمه‌های مختلف در اختیار زائران قرار دهند؛ این عمل به طور حتم در بلند مدت آثار خود را نمایان خواهد کرد؛ زیرا اکنون در عصری زندگی می‌کنیم که جوامع غربی و شرقی به بن‌بست‌های فرهنگی و دینی عمیقی رسیده‌اند و اندیشمندان‌ آنها به این باور دست یافته‌اند که دیگر مکاتب دینی آنها پاسخگوی نیازهای معنوی و فرهنگی جامعه  نیست لذا ملت‌ها به دنبال الگویی برای اصلاح  سبک زندگی هستند. این در حالی است که منبع قرآن و عترت از هیچ مسأله‌ای فروگذار نکرده است و اگر معارف این دو منبع گرانقدر به خوبی تبیین و با ابزارهای هنری و مجازی به جوامع ارائه شود، به طور قطع اثربخش خواهد بود.

از جمله مواردی که می‌توان به کارکردهای زیارت افزود، استفاده از فرصت زیارت برای اصلاح سبک زندگی ایرانی اسلامی در سه سطح خانواده، سیستم آموزشی کشور (آموزش و پرورش و دانشگاه) و مسئولان میانی و ارشد نظام است که می‌توان این آموزه‌ها را با سه ابزارِ معرفی سیره ائمه(ع)، تأثیرات معنوی زیارت و ادب و آداب زیارت ارائه داد؛ در ادامه به بهانه روز زیارتی امام رضا(ع) از این مدخل به موارد مذکور می‌پردازیم.

۱ـ استفاده از سیره امام رضا(ع) در اصلاح سبک زندگی 
یکی از راه‌هایی که می‌توان در راستای اصلاح سبک زندگی اسلامی بهره برد، استفاده از سیره فردی و اجتماعی ائمه(ع) به خصوص امام رضا(ع) بر اساس منابع متقن شیعیان است. کتاب‌هایی مثل صحیفه امام رضا(ع)، عیون اخبار رضا(ع)، تحف‌العقول، رساله ذهبیه و … از منابع دسته اولی است که می‌توان از این طریق به نوع رفتارهای شخصی امام رضا(ع)، طرز برخورد امام(ع) با خانواده، اخلاقیات حضرت در برخورد با مردم، شیوه مناظرات امام رضا(ع) با اقشار مختلف مردم و … دست یافت و آنها را تبدیل به الگو کرد.

هنر، بهترین ابزار انتقال سیره اهل‌بیت(ع)
متأسفانه تاکنون تشیع آنطور که شایسته است نتوانسته سیره اهل‌بیت(ع) را به طور صحیح به جامعه عرضه کند و به نظر می‌رسد ابزار هنر از بهترین ابزارها برای اشاعه سیره ائمه معصومین(ع) است که نسبت به آن غفلت عمیقی صورت گرفته است. همچنین ابزار فضای مجازی که در عصر حاضر مرزهای امنیتی را شکافته است، ابزار قدرتمندی برای انتقال سبک زندگی رضوی(ع) و سایر اهل‌بیت(ع) به جامعه محسوب می‌شود.

هرچند در این باره بعد از پیروزی انقلاب اسلامی فیلم‌های تلویزیونی و سینمایی متعددی ساخته شده است، اما علاوه بر اینکه این دستاوردها کافی نیست بلکه به اذعان برخی اندیشمندان گاهی دارای اشکالات محتوایی و معرفتی نیز بوده‌اند و چه بسا در برخی آثار حق مطلب ادا نشد و در برخی موارد با تحریفاتی نیز همراه بود. بنابراین سینمای دینی همواره با دو اشکالِ «عدم زاویه ورود مناسب به موضوع عترت(ع) و انبیاء» و نیز «تحریفات روایی» روبرو بوده است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت مقدم بر تولید محتوای دینی باید به فکر اصلاح منظر بود. به عنوان نمونه فیلمی مانند یوسف پیامبر(ص) هرچند دارای محتوای «غنی اخلاقی» بود، اما از جهت «اعتقادی و معرفتی» سطح بسیار ضعیفی داشت تا جایی که رسول بزرگواری مانند یعقوب(ع) را همواره در موضع انفعال و ضعف نشان داد؛‌ این در حالی است که پیامبران و رسولان دارای علم الهی و متصل به وحی بودند؛ و یا به قدری ماجرای زلیخا را پررنگ کردند که قرآن به این اندازه به آن نپرداخته بود. به هر حال پرداختن به محتوای این فیلم از حوصله متن خارج است.

 ۲ـ تأثیرات معنوی زیارت
موضوع دیگری که می‌توان از آن به عنوان ابزار اصلاح سبک زندگی یاد کرد، تأثیر معنوی زیارت است؛ به این صورت که وقتی افراد با حرم‌های اهل‌بیت(ع) مواجه می‌شوند، ناخداگاه تحت تأثیر محیط پاک و زلال این اماکن مقدس قرار می‌گیرند و ممکن است این حس معنوی تا مدت‌ها در روح و جان زائران قرار گیرد و چه بسا موجبات اصلاح بسیاری از امورات اخلاقی و رفتاری را فراهم آورد. بنابراین والدین و حتی مسئولان آموزشی می‌توانند در قالب اردوهای تفریحی و تربیتی نوجوانان و جوانان را به زیارت قبور اهل‌بیت(ع) ببرند تا از تأثیرات معنوی آن بهره ببرند.

تسنیم

نخل را نسوزانیدو آن را در آب غرق نکنید.درخت بارور را قطع نکنید. وزراعت را به آتش نکشید؛ زیرا شما نمى‏ دانید،شایددر آینده به آن نیازمندشوید.

متن حدیث:

قال رسول الله صلى‏ الله‏ علیه‏ و آله:

لاتُحرِقُوا النَّخلَ و لاتُغرِقوهُ بِالماءِ و لاتَقطَعُوا شَجَرَةً مُثمِرَةً و لاتُحرِقُوا زَرعا لأِنَّکُم لاتَدرونَ لَعَلَّکُم تَحتاجُونَ إلَیهِ.

  «اصول کافی، جلد5، صفحه 29»

از نشانه ‏هاى بدبختى است: چشم بى ‏اشك، سختى و قساوت دل، حرص زدن زياد در طلب روزى و پايدارى (اصرار) بر گناه.

متن حدیث:

رسولُ اللّه صلى‏ الله ‏عليه و ‏آله و سلّم:
مِن علاماتِ الشَّقاءِ: جُمُودُ العَينِ، وقَسوَةُ القَلبِ ، و شِدَّةُ الحِرصِ في طَلَبِ الرِّزقِ، و الإصرارُ على الذَّنبِ.

“خصال، صفحه 243

تحقیق کن، تحقیق کن!

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«لا ینفع اجتهاد بغیر تحقیقٍ.»

«هر تلاشی که در آن تحقیق(1) و حقیقت جویی نیست، بهره ای ندارد.»

معجم الفاظ غرر الحکم، ص 249

راه برین کدام است؟

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«لا سنّة أفضل من التّحقیق.»

«هیچ راهی برتر از تحقیق و حقیقت جویی نیست.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 249

عمل برتر

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«لا عمل کالتّحقیق.»

«هیچ کاری چون تحقیق و حقیقت جویی نیست.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 249

قلم، نخستین آفریده خدا

امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«أوّل ما خلق اللّه القلم فقال له: اکتب فکتب ما کان و ما هو کائن الی یوم القیامة.»

«قلم نخستین آفریده کردگار است. به او فرمود: بنگار، و قلم آنچه را بود و تا روز رستخیز خواهد بود، همه را در نوشتار آورد.»

تفسیر نورالثقلین، ج 5، ص 398

نخستین قلمزن که بود؟

پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«یا أباذرّ أربعة من الأنبیاء سریانیّون: آدم و شیت و أخنوخ (و هو ادریس و هو أوّل من خطّ بالقلم) و نوح … .»

«ای ابوذر! چهار تن از پیامبران سریانی اند: آدم و شَیت و اُخنوخ و نوح، و اُخنوخ همان ادریس است که نخستین بار با قلم نوشت.»

بحارالانوار، ج 11، ص 32

پژواک قلم تا کجا که نمی رسد!

پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«تلاث تخرق الحجب و تنتهی الی ما بین یدی اللّه: صریر أقلام العلماء و وطی أقدام المجاهدین و صوت مغازل المحصنات.»

«سه بانگِ طنین انداز است که پرده ها را می درد و پژواک آن در نهایت به خدا می رسد: بانگ قلمهای دانشمندان؛ بانگ قدمهای مجاهدان؛ و بانگ چرخ بافندگی زنان پاکدامن.»

تفسیر نمونه، ج 24، ص 377

چرا زکات دست خود نمی دهی؟

امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«… زَکوة الید البذل و العطاء و السّخاء بما أنعم اللّه علیک به و تحریکها بکتبه العلوم و منافع ینتفع بها المسلمون فی طاعة اللّه تعالی … .»

«زکات دست، بذل و دهش و بخشش است از نعمتهایی که خدا به تو ارزانی داشته است و جنباندن آن است به نگارش دانشها و بهره هایی که مسلمانان از آن در راه فرمانبری خدای بزرگ بهره مند شود.»

سفینة البحار، ج 2، ص 461

مرکب دانشوران، از خون شهیدان برتر است

امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«اذا کان یوم القیامة جمع اللّه عزّ و جلّ النّاس فی صعیدٍ واحدٍ و وضعت الموازین فتوزن دماء الشّهداء مع مداد العلماء فیرجح مداد العلماء علی دماء الشّهداء.»

«آن گاه که روز رستخیز شود، خدای بزرگ همگان را در یک سرزمین گرد آورد و ترازوهای ارزش سنج در پیش نهد. چون خونهای شهیدان با مرکب قلم دانشمندان به سنجش آید، مرکب قلم دانشمندان بر خونهای شهیدان برتری یابد.»

من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص 398

فرهنگ مکتوب و این همه پاداش!

پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«المؤمن اذا مات و ترک ورقةً واحدةً علیها علمٌ تکون تلک الورقةُ یومَ القیامة ستراً فیما بینه و بین النّار و أعطاه اللّه تبارک و تعالی بکلّ حرفٍ مکتوبٍ علیها مدینةً أوسع من الدّنیا سبع مرّاتٍ.»

«مؤمن چون از دنیا رود و برگه ای حاوی دانش از خود بر جای نهد، این برگه در روز رستخیز، میان او و آتش دوزخ پرده ای شود. و خدای خجسته و بزرگ برای هر حرفی که بر آن برگه نوشته شده باشد، شهری به فراخناکی هفت گیتی به وی بخشد.»

بحارالانوار، ج 2، ص 144

ای قلمزنان! به کدامین راه می روید؟

پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«یؤتی بصاحب القلم یوم القیامة فی تابوت من نار یقفل علیه بأقفال من نار فینظر قلمه فیما أجراه فان کان أجراه فی طاعة اللّه و رضوانه فکّ عنه التّابوت، و ان کان اجراه فی معصیة الله هوی فی التابوت سبعین خریفاً … .»

«در روز رستخیز، قلمزن را در تابوتی آتشناک بیاورند که قفلهایی آتشناک نیز بر آن بسته باشند. آن گاه به قلمش بنگرند که در چه راه به کار بسته است. اگر در فرمانبری و خرسندی کردگار به کار بسته است، آن تابوت از او برگیرند؛ و اگر در فرمان نابری کردگار به کار بسته است، هفتاد خزان در آن تابوت به عذابش کشند.»

میزان الحکمه، ج 8، ص 266

بهشت، ارزانی نویسندگان

پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«من مات و میراثه الدّفاتر و المحابر وجبت له الجنّة.»

«هر که از دنیا رود و میراثش دفترها و دواتها باشد، بهشت ارزانی اش باد.»

ارشاد القلوب، ص 176

در سایه سار قلم، زندگی زیباست

پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«… القلم من اللّه نعمة عظیمة ولولا القلم لم یستقم الملک و الدّین و لم یکن عیش صالح.»

«قلم نعمت بزرگ پروردگار است؛ و اگر قلم نبود، سیاست و دیانتی استوار نمی شد و زیستن خوشی در روزگار نبود.»

مستدرک الوسائل، ج 13، ص 258

قلم، رمز جاودانگی

امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«تأمّل یا مفضّل! ما أنعم اللّه [به علی الانسان] … الکتابة الّتی بها تقیّد أخبار الماضین للباقین و أخبار الباقینَ للآتین و بها تخلد الکتب فی العلوم و الآداب و غیرها … .»

«بیندیش ای مفضّل! از نعمتهای الهی بر آدمی “نوشتن” باشد که رخدادهای گذشتگان را برای بازماندگان و رویدادهای زندگان را برای آیندگان به بند می کشد و به قلم کتابهای علمی و اخلاقی و جز آن جاودانه می شود.»

مستدرک الوسائل، ج 13، ص 258

نوشتار، برتر از گفتار است

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«رسول الرّجل ترجمان عقله و کتابه أبلغ من نطقه.»

«پیک آدمی نمایانگر خِرَد اوست و نوشتار آدمی رساتر از گفتار اوست.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 961

نشانِ فرزانگی

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«کتاب المرء معیار فضله و مسبار نبله.»

«نوشتار هر کسی نشان از فرزانگی اش دارد و میزان فرهیختگی اش را می نمایاند.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 960

بر کرانه قلمت چه جلوه گر است؟

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«عقول الفضلاء فی أطراف أقلامها.»

«خردورزیهای فرهیختگان بر کرانه قلمهایشان جلوه گر است.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 939

کیفیت نوشته ات، نشانه عقل توست

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«ثلاثة تدلّ علی عقول اربابها: الرّسول و الکتاب و الهدیة.»

«سه چیز نمودار خرد خردمندان است: پیک، نوشتار و ارمغان.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 961

فرصت از دست مده که پشیمان می شوی

پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«اکتبوا العلم قبل ذهاب العلماء و انّما ذهاب العلم بموت العلماء.»

«دانشها را مکتوب کنید پیش از آنکه دانشوران از دست روند، که با از دست رفتن دانشوران، دانش نیز از دست رود.»

میزان الحکمة، ج 8، ص 324

تا نوشته ات باقی است، پاداش تو هم جاری است

پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«من کتب عنّی علماً أو حدیثاً لم یزل یکتب له الأجر ما بقی ذلک العلم و الحدیث.»

«هر که دانش یا سخنی از من نگاشته است، پاداش او نیز هماره نگاشته شده است تا هنگامی که آن دانش و سخن بر جا مانده است.»

میزان الحکمة، ج 8، ص 325

خوشا آنان که دائم در کتاب اند!

امام صادق ـ علیه السلام ـ (به مفضّل فرمود):

«اکتب و بثّ علمک فی اخوانک فان متّ فأورث کتبکَ بنیکَ فانّه یأتی علی النّاس زمان هرج لا یأنسون فیه إلاّ بکتبهم.»

«دانش خویش را به نگارش درآر و در میان برادرانت گسترده دار؛ و چون مرگت فرارسد، نگاشته های خویش را برای فرزندانت به ارث گذار که مردمان را روزگاری پریشان در پیش است که در آن به جز نوشتار همدمی ندارند.»

تویی دلارام من!

امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«القلب یتّکل علی الکتابة.»

«دل با نگارش مطمئن می شود.»

الکافی، ج 1، ص 52

بنویس و بر جای نه!

امام حسن ـ علیه السلام ـ (به فرزندان خود و فرزندان برادر خود فرمود):

«… فتعلّموا العلم فمن لم یستطع منکم أن یحفظه فَلْیکتْبهُ وَلْیَضَعْهُ فی بیته.»

«دانش فراگیرید؛ و هر که از شما حفظ آن را برنتابد، دانش به نگارش آرد و در خانه خود نگه دارد.»

بحارالانوار، ج 2، ص 52

دانش در بند نگارش کِش!

پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«قیّدوا العلم بالکتاب.»

«با نگارش، دانش را در بند خویش کشید.»

تحف العقول، ص 36

بی نام تو نامه کی کنم باز؟

پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«کلّ کتابٍ لا یبدأ فیه بذکر اللّه فهو أقطع.»

«هر نگاشته که یاد کردی از کردگار در آغازش نباشد، ناتمام است.»

مستدرک الوسائل، ج 8، ص 434

با خط زیبا بنویس: «بسم الله …»

پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«من کتب “بسم اللّه الرّحمن الرّحیم” فجوّده تعظیماً [للّه] فقد غفر [اللّه] له.»

«هر که “بسم الله …” را با خط خوش نگارد تا بزرگی خدا را پاس دارد، خدا نیز وی را ببخشاید.»

مستدرک الوسائل، ج 8، ص 433

به پُر برگی کتابت نناز! به پُرباری کتابت بناز!

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«أحمق الناس من حشی کتابه بِالتُّرّهات … .»

«هر که نوشتار خویش با یاوه نگاریها انباشته کرده است، نابخردترین مردم است.»

مستدرک الوسائل، ج 11، ص 322

چرا نوشته هایت را دسته بندی نمی کنی؟

امام باقر ـ علیه السلام ـ (به نویسنده نوشته هایشان فرمود):

«أن یصنع هذه الدّفاتر کراریس و قال علیه السلام: وجدنا کتب علیّ ـ علیه السلام ـ مدرّجة.»

«این دفترها باید دسته بندی شوند که ما خودمان نوشته های علی ـ علیه السلام ـ را نیز تقسیم بندی شده دیدیم.»

مستدرک الوسائل، ج 17، ص 293

همراه خود چرا قلم نداری؟

پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ (به کسی که برخی از کارهایشان را به وی می گفتند و او می نوشت، فرمود):

«ضع القلم علی أذنک فهو أذکی لِلْمُمْلی.»

«قلم بر گوش خود بگذار که یادآورنده تر است این کار هر نگارنده ای را.»

بحارالانوار، ج 73، ص 50

قلم به داد حافظه می رسد!

(مردی از انصار هماره در مجلس پیامبر ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ حضور می یافت و احادیثی را می شنید و شیفته آنها می شد، ولی نمی توانست آنها را حفظ کند. مشکل خود را به پیامبر ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ عرض کرد. حضرت به او فرمود):

«استعن بیمینک (و أومأ بیده، أی خُطَّ).»

«یاری بجو از راست خویش (و حضرت به دست او اشاره فرمود که با آن بنویس).»

بحارالانوار، ج 2، ص 152

غلط نگوییم؛ غلط ننویسیم

امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«أَعْرِبُوا حدیثنا فإنّا قومٌ فصحاءُ.»

«سخن ما را درست و شیوا بیان کنید، که ما از تبار شیوا سخنانیم.»

الکافی، ج 1، ص 52

چرا نمی نویسید؟!

امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود:

«دخل علیّ أناس من أهل البصرة فسألونی عن أحادیث و کتبوها فما یمنعکم من الکتاب؟ أَما إِنَّکم لن تحفظوا حتّی تکتبوا.»

«مردمانی از بصره نزد من آمدند و سخنانی از من پرسیدند و همه آنها را نوشتند. پس چه چیز است که شما را از نوشتن بازداشته است؟ هان! تا به نوشتن رو نیاورید، به حفظ نوشته ها هم دست نمی یابید.»

بحارالانوار، ج 2، ص 153

خوش خط بنگار و فاصله هم بگذار!

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«ألق دواتک و أطل جِلفة قلمک و فرّج بین السطور و قرمط بین الحروف فانّ ذلک أجدر بصباحة الخطّ.»

«در دوات خویش لیقه(2) گذار و نوک قلم خویش دراز بدار و میان سطرها فاصله بگذار و حروف نزدیک به یکدیگر نگار که این چنین کار، زیبایی خط را سزاوار است.»

نهج البلاغه، سخن کوتاه 307

چرا نوشته هایت را بازنگری و بازنگاری نمی کنی؟

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«اذا کتبت کتاباً فأعد فیه النّظر قبل ختمه فإنّما تختم علی عقلک.»

«هرگاه چیزی نوشتی، باید که پیش از مُهر نمودنش دگربار در آن بنگری؛ چرا که بر خردورزی خویش مُهر پایان می زنی.»

کتاب، مایه آرامش دلهاست

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«من تسلّی بالکتب لم تَفُتْهُ سَلْوَةٌ.»

«آرامشی از دست نداده است آن که با کتابها آرامش به دست آورده است.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 961

هر کتابی، ترجمانی است

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«الکتاب ترجمان النّیة.»

«کتاب یک برگردان است از آنچه درون کتاب نگار است.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 960

گُلسرای دانشوران چیست؟

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«الکتب بساتین العلماء.»

«کتابها گلسرای دانشوران است.»

معجم الفاظ غررالحکم، ص 961

این سخنگو کیست که در برابرت نیست؟

امام امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ :

«نعم المحدّث الکتاب.»

«کتاب، خوش سخنگویی است!»

معجم الفاظ غرر الحکم، ص 961

آینده را هم به تماشا بایست!

امام صادق ـ علیه السلام ـ :

«احتفظوا بکتبکم فَاِنَّکُمْ سوف تحتاجون الیها.»

«کتابهای خویش را نگاهبان باشید، که به زودی نیازمندشان شوید.»

الکافی، ج 1، ص 52

یک «چهل حدیث» نوشته ای؟

پیامبر خدا ـ صلی الله علیه وآله وسلم ـ :

«من کتب عنّی أربعین حدیثاً رجآءَ أن یغفر اللّه له غفر له و أعطاه ثواب الشّهداء.»

«هر کس چهل حدیث از من نگارد به آن امید که خدا او را بیامرزد، خدا نیز او را می آمرزد و پاداش شهیدانش می دهد.»

مکاتیب الرسول، ج 1، ص 361

امام سجاد (ع) در رابطه با ظهور و انتظار می فرمایند: «یا اباخالد، ان اهل زمان غیبته القائلین بامامته، المنتظرین لظهوره افضل من اهل کل زمان. لانّ الله تبارک و تعالی اعطاهم من العقول و الافهام و المعرفة ما صارت به الغیبة عندهم بمنزلة المشاهدة و جعلهم فی ذلک الزمان بمنزلة المجاهدین بین یدی رسول الله بالسیف. اولئک المخلصون حقاً و شیعتنا صدقاً و الدعاة الی الله سرّاً و جهراً؛ ای ابوخالد، آنانکه در عصر غیبت زندگی می کنند و به امامت حضرت (عج) عقیده دارند و در انتظار ظهور او به سر می برند، از مردم هر عصر و روزگاری برتر و بالاترند؛ چرا که خداوند از عقل و درک و معرفت به اندازه ای به آنها عطا فرموده که عصر غیبت برای آنان مانند عصر حضور امام است. خداوند، آنان را در آن زمان چون مجاهدان صدر اسلام که با شمشیر در رکاب حضرت رسول (ص) می جنگیدند قرار داده است. آنان در حقیقت برگزیدگان مخلص و شیعیان راستین و دعوت کنندگان مردم به سوی خدا در نهان و آشکارند».

در این روایت شریف چند نکته مهم قابل ذکر است:

اول؛ منتظران حضرت مهدی (عج) بی آنکه اعجازی رخ داده باشد، از عقل و درک و معرفت در سطح بالایی برخوردارند و لذا در انتظار مصلح، عاقلانه و خردورزانه به سر برده و تلاش لازم را می نمایند. البته این مربوط به عصر غیبت است، نه عصر حضور که دست ولایت حضرت مهدی (عج) بر سر مردم کشیده می شود و عقل و دانش آنها بسیار بالا خواهد رفت و این، رمز برتری منتظران ظهور در عصر غیبت است که بدون اعجاز، خود از رشد عقلی بالایی برخوردارند.

دوم؛ پاداش و اجر این منتظران که هنوز اقدام مسلحانه نکرده، بلکه مصلحانه تلاش می کنند چون پاداش رزمندگانی است که در عصر پیامبر(ص) با شمشیر و سلاح می جنگند. پس معلوم می شود که رزم فرهنگی، پاداش کمتری از رزم نظامی ندارد چنانکه هجرت فرهنگی مستلزم هجرت نظامی «انْفِرُواْ خِفَافًا وَ ثِقَالاً» است.

سوم؛ منتظر راستین فقط به شعار اکتفا نمی کند بلکه زمینه ظهور را که عبارت از دعوت به سوی خدا و پاکی ها است با امر به معروف و نهی از منکر و حفظ مراتب گوناگون آن فراهم می نمایند. ایشان، هم صالح، هم مصلح و هم دعوت کنندة مردم به صلاح هستند و اگر غیر از این باشند، منتظر واقعی نیستند.

چهارم؛ منتظران وظیفه شناس به گونه ای هستند که گویا در زمان ظهور به سر می برند. یعنی غیبت امام (ع) اگر وظیفه ای را برای آنان سنگین تر نکرده باشد، باری را سبک تر نکرده است. آنان این گونه می اندیشند که هر بامداد و شامگاه، ندای ملکوتی امام خویش را می شنوند و عدم ظهور امام، تأثیری در احساس مسئولیت و وظیفه شناسی آنان ندارد. منتظر واقعی می داند که امام او حاضر است، نه غایب؛ هرچند که ظاهر نباشد. پس چگونه می تواند از مسئولیت خود، شانه خالی کند و غیبت امام را بهانه قرار دهد؟

امام سجاد (ع) در روایت دیگری می فرماید: «کأنی بصاحبکم قد علا فوق نجفکم بظهر کوفان معه انصار ابیه تحت رایة رسول الله قد نشرها فلایهوی بها الی قوم الا اهلکهم الله عزوجل؛ گویا صاحب شما را می بینم که از پشت کوفه وارد نجف شده و یاران پدرش همراه او زیر پرچم پیامبر اکرم(ص) هستند که آن را برافراشته و به دست گرفته است. با این پرچم،به سوی قوم(ظالمی) حرکت نمی کند مگر اینکه خداوند آنها را هلاک می کند».

عنوان صاحب برای امام زمان بسم الله الرحمن الرحیم ـ که صاحب الامر و الزمان است ـ نظیر تعبیر خداوند است که درباره پیامبر(ص) می فرماید: «و ما صاحبکم بمجنون». صاحب، کسی است که همواره با دیگران، مصاحبت و نشست و برخاست دارد. در واقع خدا می فرماید پیامبری که همواره با مردم و در میان آنهاست و هرگز دور از آنها نمی زیسته، چگونه می تواند مجنون باشد؟ امام عصر بسم الله الرحمن الرحیم نیز صاحب و مصاحب مردم است و همواره با آنها و در میان آنها بوده، نه اینکه بیابانگردی باشد که او را در بیابانها و جزایر دور دست و کوه های صعب العبور جستجو کنند. او امام مردم است؛ نه آواره کوه و بیابان. آن حضرت، یوسف بیابانگردی که در چاه افتاده و معلوم نیست کجاست نیست. او امامی است که با مردم می باشد و با خبر از اعمال، رفتار، غم ها، شادی های آنها و پشتیبان و دستگیر همه اعم از عالم و عامی و فقیه و حکیم و مرجع تقلید و. .. است.
امام سجاد (ع) و دورنمای عصر ظهور

امام سجاد (ع) به عصر طلایی ظهور و تشکیل حکومت جهانی حضرت مهدی (عج) نیز اشاره کرده و دورنمای آن را در ضمن یک روایت چنین بیان می فرماید: «اذا قام قائمنا اذهب الله عزوجل عن شیعتنا العاهة و جعل قلوبهم کزبر الحدید و جعل قوة الرجل منهم قوة اربعین رجلا و یکونون حکام الارض و سنامها؛ وقتی که قائم، قیام کند، خداوند آفت را از شیعیان ما دور و قلب آنها را چون قطعات محکم آهن نموده و نیروی آنان را به اندازه چهل نفر می سازد. آنها حکومت و ریاست تمامی مردم جهان را به دست خواهند گرفت».

در این روایت نیز چند نکته وجود دارد:

اول؛ معمولاً انسان ها با آفتهای گوناگونی روبرو هستند؛ آفات آسمانی چون بارانهای سیل آفرین و رعد و برق های خطرناک، آفات زمینی چون زلزله، آتشفشان، رانش زمین، جنگ ها و. … آفات جسمی چون بیماری های خطرناک و صعب العلاج و آفات روحی چون اضطراب ها، نگرانی ها، اختلافات و…. همة این ها در زمان ظهور به برکت حضرت ولی عصر (عج) از شیعیان دور خواهد شد. البته شاید خود شیعیان، به واسطه رشدی که پیدا می کنند، زمینه برخی از آفات را از بین ببرند و برخی از آفات ـ که در اختیار آدمیان نیست ـ به جهت صلاح و سداد مردم، اصلاح شوند؛ چرا که جهان، چون قطعات یک کارخانه با انسان ها رابطه تأثیر و تأثر دارد و اصلاح آدمیان در اصلاح روال جهان هستی تأثیر به سزایی خواهد گذاشت.

دوم؛ با توجه به این حدیث، در عصر ظهور حضرت، غیر شیعیان نیز زندگی می کنند و در صورتی که معاند با نظام الهی نباشند، از زندگی معمولی و حقوق لازم برخوردارند، ولی این، بدان معنی نیست که از آفات و بلاهایی که ساخته خود بشر است، در امان باشند بلکه تنها شیعیانند که اولاً به برکت وجود حضرت مهدی (عج) و ثانیاً با برخورداری از فرهنگ صحیح زندگی، از کلیه بیماری ها و خطرات ارضی و سماوی محفوظ می باشند.

سوم؛ منظور از قطعه آهن، استحکام و قدرت آن است چرا که شیعیان با آنکه بسیار رقیق القلب و مهربان هستند، در عین حال از صلابت و قاطعیت خاصی هم برخوردارند. افرادی نظیر امام خمینی (عج) بهترین نمونه یک شیعه کامل دارای صلابت و استحکام و قاطعیت، در عین رقت قلب و گریه های شبانه و انس با مظاهر زیبای طبیعت و احساسات غیر قابل توصیف است.

چهارم؛ سرانجامِ فرهنگ حاکم بر تمام جهان ـ علی رغم میل دشمنان ـ فرهنگ اهل بیت علی و انسان های پیرو این خاندان خواهد بود. همان فرهنگی که امام خمینی (ره) از آن به عنوان اسلام ناب محمدی یاد نمود و برای گسترش آن رنج ها کشید.

پایگاه اطلاع رسانی شیخ حسین انصاریان

هم چنین انجام فرايض مفهوم وسيعى دارد كه واجبات عبادى را شامل مى‏ شود، لذا همان‏طور كه وظايف اجتماعى و انسانى و خدمات فرهنگى و اقتصادى لازم را در بر مى‏ گيرد و به اين ترتيب بيگانگى اسلام از عمل كسانى كه وظايف لازم خود را رها كرده و به انجام مستحبات مى‏ پردازند و خود را عابد مى‏ شمرند روشن مى شود.

اینگونه است که امام سجاد عليه السلام مى ‏فرمايد:«من عمل بما افترض الله عليه فهو من اعبد الناس‏؛هركس به وظايف لازم خود عمل كند از عابدترين مردم خواهد بود».

گفتنی است اشاره آن حضرت به این نکتۀ کلیدی است که عابد كسى نيست كه شب و روز در گوشه‏ اى مشغول عبادت باشد. بلکه عابد كسى است كه به هنگام روز به اداى فرايض فردى و اجتماعى مى ‏پردازد و شب هنگام به در خانه خدا مى‏ رود، همان‏گونه كه در حديثى از امام سجاد عليه السلام آمده است كه؛ «من عمل بما افترض الله عليه فهو من أعبد الناس؛كسى كه عمل به واجبات الهى كند عابدترين مردم است».

دیده شده در:پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله مکارم شیرازی

- قياس هود پيامبر و امام حسين (ع )
هود پيامبر خدا بود و صاحب توكل و اعتمادى خاص ، آنگونه كه در برابر دشمنان با توكل به خدا گفت : … فكيدونى جميعا ثم لا تنظرون .
همگى بر ضد من به حيله گرى برخيزيد و مرا مهلت ندهيد.
حسين عليه السلام نيز هنگامى كه در برابر سپاه اموى ايستاد، پس از خير خواهى و ارشاد آنان شهامت مندانه همين سخن را گفت .
هود پيامبر اين سخن را گفت ، اما قومش او را زدند و بدو سنگ انداختند، اما از او دست برداشتند.
ولى سپاه اموى با همه سلاح و امكانات خويش ، به هر شقاوتى بر ضد حسين عليه السلام و يارانش دست يازيدند.
.كافران ستمكار، هود پيامبر را، مورد يورش قرار دادند و تا به شماره افتادن نفس ، گلويش را فشردند و آنگاه رها كردند
اما سپاه اموى ، حسين عليه السلام را سر بريدند و پس از شهادت ، پيكرش ‍ را قطعه قطعه كردند و آنگاه است بر بدن مقدسش تاختند و پيكرش را درهم نورديدند.
مقايسه شعيب پيامبر و امام حسين (ع )

اين پيامبر بزرگ ، پدر دو دخت گرانمايه بود، موسى آنان را بر دروازه مدين با گوسفندانشان ديد كه كنارى ايستاده و در انتظارند تا مردم گوسفندان خويش را سيراب ساخته و بروند، آنگاه آنان گوسفندان خود را آب دهند و به همين دليل كهنسالى پدرشان ناگزير از اين كار هستند.
موسى ، با ديدن شرايط آنان ، گوسفندانشان را آب داد.
اما حسين عليه السلام در جهاد بر ضد كفر و ريا، در شرايط سختى قرار گرفته بودكه دختران ، خواهران ، كودكان خردسال ، برادران ، برادر زادگان و نزديكانش ، همگى در اوج تشنگى بودند و آن گرامى به سوى فرات آمد و براى آنان آب خواست و درحالى كه از آن آب ، همگان حتى سگ ها و خوك هاى بيابان مى نوشيدند و كسى مانع آنان نبود، حسين عليه السلام را بازداشتند. او و همه كسانش را در محاصره آب بهشهادت رساندند با اينكه مى دانستند پدر و نياى بزرگشان ، برتر و بالاتر از همه جهانيان هستند.
يحيى پيامبر و حسين (ع )
يحيى پيامبر و حسين عليه السلام از سه ديدگاه با هم شباهت دارند:
1 - نخست اينكه ، در موارد مختلفى ميان اين دو بنده خاص خدا شباهت هايى است .
2 - از پيامبر گرامى روايت است كه مى فرمود: در جهنم ، نقطه اى است كه سزاوار هيچ يك از مخلوق خدا، جز قاتل يحيى پيامبر و قاتل فرزندش ‍ حسين نيست .
3 - خود حسين عليه السلام در راه كربلا، در هر منزلگاهى پيوسته از يحيى پيامبر ياد مى كرد.
حسين عليه السلام در هر منزلگاه ، ميان مكه و كربلا يحيى آن پيامبر بزرگ ياد مى كرد و به ويژه هديه داده شدن سر مقدسش را، خاطر نشان مى ساخت و اگر نيك بينديشيم اين سخت ترين مصائب به نظر مى رسد، چرا كه شنيدن شماتت دشمن از دور بزرگ ترين مصيبت است . اما نگريستن بر دشمن و ديدن سر بريده دوست در برابر او و تحمل شرارت و اهانت او، همانگونه كه در مورد حسين عليه السلام اتفاق افتاد، سخت غير قابل تحمل است . اين جنايت بر پيامبر گرامى آنقدر گران آمد كه بر هركس كه با دين سر مقدس حسين عليه السلام در بارگاه ستم اموى ، شادمان گردد نفرين كرد.
مقايسه حضرت موسى با امام حسين (ع )
هنگامى كه حسين (ع ) از مدينه حركت كرد برخى از آيات مربوط به اين پيامبر بزرگ را تلاوت كرد و هنگامى كه به مكه وارد شد، برخى ديگران از اين آيات را و در اين تلاوت ، آيات مربوط به موسى عليه السلام مطابقت و مقايسه شرايط دو بزرگوار بود، بدين صورت : موسى عليه السلام هم سخن خدا است و حسين عليه السلام نيز همانگونه كه در روايت آمده است بدين مقام مفتخر شد، هم در زندگيش و هم به هنگام شهادت كه ندا رسيد:
يا ايتها النفس المطمئنه * ارجعى الى ربك راضيه مرضيه.
موسى عليه السلام داراى معجزه خاصى بود كه دست مقدسش گاه درخشان و نورافشان بود و حسين عليه السلام فراتر از آن بود، چرا كه پيشانى و گلوگاه مقدسش به خاطر بوسه هاى بسيار پيامبر صلى الله عليه و آله نورانى بود و چهره مباركش هنگام كه به خاك و خون آغشته شد بود، نور افشانى مى كرد آنچنان كه هر بيننده اى را از توجه به چگونگى كشته شدنش ‍ باز مى داشت و سر مطهرش نيز بر فراز نيزه ها مى درخشيد.
موسى ، داراى معجزه ديگرى بود آن اين بود كه بر اثر زدن با عصا، صخره هامنفجر مى شد و آب از آن مى جوشيد و حسين عليه السلام نيز فاجعه جانگداز شهادتش باعث انفجار صخره ها شد و خون از صخره ها و سنگ ريزه ها روان گرديد، همانگونه كه در بيت المقدس اتفاق افتاد.
و نيز در روايت آمده است كه : شامگاه شهادت او تا بامداد روز بعد، هر سنگى را كه بر مى داشتند زير آن خون تازه بود.
و نيز شهادت او سيلاب اشك از ديدگاه جارى ساخت و نيز نام مقدسش …
موسى ، برايش نعمت غذاى آسمانى من و سلوى فرود آمد و براى حسين (ع ) نيز ميوه هاى بسيارى فرود آمد، گاهى طبقى از رطب و گاهى غذاى پخته شده ، زمانى انار و به و زمانى ديگر سيب …
موسى عليه السلام پيامبرى است كه طور سينا به خاطر او شرافت يافت تا جايى كه خدا بدان مكان ، سوگند ياد مى كند و حسين عليه السلام پيشواى بزرگى است كه كربلا به افتخار او شرافت ويژه يافت و در برخى روايات است كه طور سينا، همان كربلا است .
موسى صاحب عصاى خاصى است كه نشانه ها از آن آشكار گرديد و حسين عليه السلام صاحب شمشيرى است كه شجاعت پيامبر از آن آشكار شد و او را براى حسين عليه السلام به ارث نهاد تا جايى كه شجاعت حسين عليه السلام شهره آفاق گرديد.
موسى گفت : … واجعل لى وزيرا من اهلى هارون اخى . بار خدايا! برادرم هارون را از خاندانم وزيرم قرار ده .
و براى حسين عليه السلام وزيرى چون برادرش عباس قرار داد و او را در همه فراز و نشيب هاى قيام توحيدى و ستم سوزش ، شريك او ساخت و او را پشتوانه و يار و ياور او گردانيد، به همين جهت به هنگامى شهادت عباس ‍ فرمود: برادرم ! بپاخيز كه اينك كمرم شكست .
مقايسه حضرت عيسى و امام حسين (ع )
اين پيامبر گران قدر فرزند مريم پاك است .
و حسين عليه السلام ، فرزند گرانمايه فاطمه مطهره عليها السلام .
او فرزند بانويى است كه فرشتگان ندايش دادند كه : يا مريم ان الله اصطفيك و طهرك و اصطفيك على نساء العالمين . هان اى مريم ! خداوند تو را برگزيده و پاكيزه ساخت و بر زنان جهان برترى بخشيد.
حسين عليه السلام نيز فرزند بانوى گرانمايه اى است كه مورد نداى فرشتگان قرار گرفت و برترين بانوان دنيا و آخرت بود.
عيسى عليه السلام روح خدا و آفريده اوست .
حسين عليه السلام نور خدا و دروازه رحمت او.
عيسى عليه السلام فرزند بانوى بانوان جهان معاصر خويش است .
حسين عليه السلام فرزند سالار زنان دنيا و آخرت .
آن پيامبر بزرگ از شدت زهد و وارستگى ، خشت و سنگ را بالش خود ساخت بود.
حسين عليه السلام سر را در راه خدا، نثار كرد و سر در بدن نداشت تا بر بالين نهد.
عيسى عليه السلام لباس خشن مى پوشيد.
حسين عليه السلام لباسش را هم در راه خدا از بدنش ربودند.
عيسى عليه السلام به غذايى ساده ، قناعت مى ورزيد.
حسين عليه السلام سه روز پيش از شهادت در محاصره آب و غذا بود.
عيسى عليه السلام ثروتى نداشت تا آن را نگاه دارد.
حسين عليه السلام خيمه هايش را غارت كردند و لباس از پيكر مطهرش ، پس از شهادتش ربودند.
عيسى عليه السلام پسرى نداشت تا با شهادتش او را داغدار سازد.
فرزند گرانمايه حسين عليه السلام با شهادت در راه حق ، توان او را گرفت و دنيا را در برابر ديدگانش تيره و تار ساخت ، اما براى خدا شكيبايى پيشه ساخت .
عيسى عليه السلام سايه اش در برابر حرارت خورشيد، مشرق ها و مغرب هاى زمين بود.
حسين عليه السلام پيكرش سه شبانه روز زير تابش خورشيد بود.
عيسى عليه السلام مركبش ، دو پايش بود و خدمتگزارش ، دو دستانش .
حسين عليه السلام بزرگ مردى است كه سر و دست و پا را در راه خدا نثار كرد و انگشتانش را براى بردن انگشترش بريدند و بردند.

کتاب: فضائل و سيره امام حسين - عليه السلام - در كلام بزرگان. عباس عزيزى

یکی از مباحثی که میان افراد مختلف مطرح می باشد  چراییِ قیام سیدالشهداء(ع) است، قیامی که پس از 14 قرن نه تنها رو به خاموشی نگرویده بلکه روز به روز منشأ برکات بسیاری برای نوع بشر، و زمینه‌ساز قیام‌های بسیاری علیه ظلم و ظالم در جهان بوده است. علاوه‌ بر این، باید به مسائلی که زمینه‌ساز این حرکت تاریخی شده‌اند نیز توجه داشت و برای تحلیل واقعۀ عاشورا آنها را نیز شناخت، زیرا ندانستن زمینه‌ها و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری آن واقعۀ عظیم می‌تواند تحلیل قیام اباعبدالله الحسین(ع) را از مسیر درست خارج کند و نمایی غیرواقعی از انقلاب حسینی در ذهن مخاطب ایجاد کند.

رهبر معظم انقلاب اسلامی بارها و بارها به بهانه‌های مختلفی از قیام عاشورا و علل آن سخن گفته‌اند، اما در بعضی از سخنرانی‌هایشان به‌صورت مفصل و کامل به مسئلۀ عاشورا اشاره داشته‌اند. چهار گفتار ایشان در سال‌های 71، 74، 75 و 77 از منظر فراگیر بودن و همه‌جانبه بودن گفتارها، سبب شده که مؤسسۀ پژوهشی انقلاب اسلامی، آنها را در قالب یک کتاب با عنوان «چهار گفتار» منتشر کند، گفتارهایی که به دلیل اهمیّت خاص موضوع و محتوای آنها، در مجموعه‌ای مستقل منتشر شده‎اند که خواندن آن می‌تواند خواننده را در رسیدن به تحلیلی درست از قیام حسینی رهنمون کند. از مطالب مطرح شده در کتاب «چهار گفتار» تأکید مقام معظم رهبری بر لزوم کسب بصیرت نسبت به علل و زمینه‌های بروز حادثۀ عاشورا است، همچنین موضوع مهم و خواندنی دیگر در این «چهار گفتار» موضوع خواص و نقش ویژۀ آنان در انحراف یا اصلاح جامعه است که این کتاب را متمایز کرده است.

کتاب «چهار گفتار» علی‌رغم صفحات اندکش، علاوه بر مباحث عبرت‌آموزی که اشاره شد، مطالب خواندنی دیگری را هم در پیش روی خوانندگانش قرار می‌دهد، مباحثی همچون: زندگی پُرفضیلت امام حسین(ع) و صفات برجستۀ ایشان، اهمیت مقام شهادت، اهمیت نقش ارزشمند حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) در حفظ و گسترش پیام عاشورا، تحلیل تاریخ اسلام از بعثت تا عاشورا، ویژگی‌های لازم برای مجالس عزاداری محرم و صفر، و بسیاری مطالب خوب و مفید دیگر دربارۀ قیام حسینی.

کتاب «چهار گفتار»، از انتشارات انقلاب اسلامی، در طرح ترویج فرهنگ کتاب و کتاب‌خوانی در نماز جمعه‌های کشور که به‌همت مجمع ناشران انقلاب اسلامی و با همکاری شورای سیاست‌گذاری ائمۀ جمعۀ سراسر کشور در حال اجرا است، معرفی شد

مشرق